puartâ vie    [FO]

  1. loc.v. fâ che alc o cdn. nol sedi plui li che al jere, puartâlu lontan intun lûc indefinît o che si capìs dal contest:  al sofle il vint, e a zeis / al puarte vie lis fueis (Pieri Çorut, Il Strolic furlan par l'an 1842); Rose (la massarie) e cor sù e jù par puartâ vie lis tacis dal vin che si è bevût (Costantino Smaniotto, Co l'amôr al cimie); ta chê matine, a cjase di Setimio, a jerin rivâts i carbinîrs e il marassial al veve cirût cu lis buinis di puartâlu vie (Gianni Gregoricchio, Îr e doman)
    Sin. menâ vie
  2. loc.v. (ancje fig.) fâ che alc nol sedi plui tal possès di cdn., ancje cuintri di ce che al è il so dirit o di ce che al vûl:  [la femine polache] mi cjacarave, mi cjacarave, e mi faseve capî che no podeve judâmi parcè che i rus i vevin puartât vie dut: «Nema niz… Moscàli zabràli!» (Pieri Menis, Il «miracul» di un ûf); tal indoman a van drets a Tarcint a fâ la denunzie che ur vevin puartâts vie vincj salams, un socol, trê piecis di formadi (Meni Ucel, I laris)
    Sin. gjavâ
    Cfr. robâ
  3. loc.v. (ancje fig.) fâ che cdn. nol sedi plui dongje o in compagnie di cdn. altri o che nol sedi plui in relazion, soredut sentimentâl, cun cdn. altri:  "Gjovanin, se tu ti lassis puartâ vie la mê Mariute di chel… di chel… oh! bocje tâs! tu sês un biel macaco… un bec…. e un macaco…" (Pieri Somede dai Marcs, La buteghe dal barbîr)
    Cfr. robâ , rapî
  4. loc.v. (fig.) fâ sparî, fâ passâ:  l'aiar al jere vonde fresc e si capive che il grant cjalt al jere za passât, o che almancul la Madone di Avost e veve puartât vie il piês (Carlo Sgorlon, Prime di sere); chel gnûf dolôr al puartà vie la ligrie spavidute che e scomençave a bonâ i fastidis (Maria Forte, Cjase di Dalban)
    1. fâ murî:  jarin la sô unica consolassion, dopo che la glandussa veva puartâti via la sô puora femina (Ranieri Mario Cossâr, Il 'sinar dal re); al rivà il miedi e, dopo di vêlu cjalât un momentin, al declarà che a puartâlu vie in chê maniere e jere stade une polmonite (Pieri Menis, Il fi de Rosse)
Components: Proverbis:
  • il muart al puarte vie ce che al à dât
  • lare la mari, lare la fie, lari chel che le puarte vie
  • ni par bondance ni par cjaristie no reste la cjar in becjarie che il cjan o il gjat le puartin vie
  • sant Laurinç, pulçs di puartâ vie cul buinç
Cul patrocini di
Universitât dal Friûl